Nhật Bản - Những điều cần biết

Những vật đem lại may mắn của người Nhật (Phần 2)

Hagoita: vợt may mắn
Hagoita là một chiếc vợt có dạng hình mái chèo được dùng trong một trò chơi vào đầu năm mới của các bé gái có tên Hanetsuki – cầu lông của Nhật Bản. Chúng ta đã tìm hiểu về cách chơi Hanetsuki. Cùng khám phá xem Hagoita còn có tác dụng gì ngoài việc làm vợt cầu nhé.
Năm mới đầu tiên sau khi một đứa trẻ được sinh ra được gọi là “hatsu-shogatsu” (Hatsu có nghĩa là “đầu tiên”, và shogatsu có nghĩa là “năm mới”). Vào thời xưa, có một tục lệ cổ để kỷ niệm sự kiện quan trọng của đứa bé này: ông bà, bố mẹ, những người trong gia đình cũng như anh chị em của bố mẹ, nakodo (người làm mối) và bạn bè sẽ gửi tặng Hagoita (vợt cầu lông bằng gỗ) altcho bé gái và Hamayumi (bộ cung và tên được làm phép có tác dụng trừ ma quỷ) cho bé trai.
Cả Hagoita và Hamayumi đều bắt nguồn từ một vật báo trước may mắn của năm và xua đuổi những điềm xấu trong dịp năm mới của thời cổ xưa. Người ta nói rằng việc một bé gái đập vợt Hagoita vào cầu Hane sẽ mua đi vận xui của mình.
Cầu Hane được làm từ lông chim và hạt quả bồ hòn có màu đen, tròn và cứng. Quả bồ hòn được gọi là mukuroji trong tiếng Nhật, được viết bằng chữ Hán với ý nghĩa “đứa trẻ không bị đau ốm”. Nói tóm lại, Hagoita là một loại bùa may mắn để đảm bảo sức khỏe cho bé gái.
Ngoài ra, Hane khi bay trên không khí còn giống chuồn chuồn – một loại côn trùng ăn muỗi (ấu trùng chuồn chuồn trong nước ăn bọ gậy, còn chuồn chuồn trưởng thành thì bắt muỗi trong không trung). Do đó, vì muỗi sợ Hane, nên Hagoita còn có thêm ý nghĩa bảo vệ đứa bé khỏi bị muỗi đốt.
Sau này, Hagoita không chỉ được dùng để chơi Hanetsuki, mà được dùng chủ yếu như một vật trưng bày. Điều này bắt nguồn từ việc người ta trưng bày Hagoita vào khoảng thời gian từ giữa đến cuối tháng 12, sau đó mở một bữa tiệc và mời những người đã tặng quà vào đầu năm đến. Ngôi sao của bữa tiệc kỉ niệm này hẳn nhiên là đứa trẻ.

alt

Lễ hội lửa Dondon-yaki

Một trò chơi truyền thống được các bé gái chơi vào dịp Năm Mới có tên là Hanetsuki. Hanetsuki (羽根突き, 羽子突き) tương tự như cầu lông của chúng ta, chỉ khác là không dùng lưới.
Để chơi Hanetsuki, bạn cần một chiếc vợt gỗ hình dạng như chiếc mái chèo gọi là hagoita và một quả cầu lông màu sặc sỡ gọi là hane.
Dù nói Hanetsuki thường được chơi bởi các bé gái, thì cũng không phải ngoại lệ mà các bé trai tham gia vào trò chơi này. Trò chơi này có thể chơi theo hai kiểu, nếu chơi một mình thì phải dùng mặt vợt đập sao cho cầu nảy lên liên tục, không bị rơi, còn nếu chơi hai người thì hai người đó sẽ đánh cầu qua lại cho nhau, càng lâu càng tốt.
Màn vui nhất của trò chơi này là sau khi một ván chơi kết thúc. Ván chơi sẽ kết thúc khi một người làm rơi cầu xuống đất, và hình phạt sẽ là bị quẹt mực nho lên mặt. Thỉnh thoảng cũng có con trai tham gia Hanetsuki, và vì đây không phải là sở trường nên các cậu bé thường là người bị quẹt mực nhiều nhất. Các bạn có nhớ Nobita không? Có lần chơi Hanetsuki với Xuka, cậu chàng bị vẽ chi chít lên mặt, đến mức tức phát khóc đó!
Theo truyền thống, cầu được giữ trên không khí càng lâu thì trong năm mới, người chơi sẽ càng được bảo vệ khỏi lũ muỗi. Không lo bị muỗi đốt thì mùa hè tha hồ ngủ ngon nhé!
Mặc dù ngày nay, Hanetsuki không còn phổ biến như trước kia, vào dịp Năm Mới, trẻ con cũng có nhiều trò khác để chơi, nhưng vợt hagoita thì vẫn được bán rộng rãi khắp Nhật Bản, như một thứ đồ trang trí, vì các họa tiết trên mặt hagoita rất đẹp và cầu kì.
Hagoita thường được bán tại các hội chợ truyền thống, hagoita ichi, được tổ chức vào tháng 12 hàng năm. Tại Tokyo, chúng được bán tại cái đền điện, đặc biệt là Asakusa Jinja và Furukawa Fudō.
Tại Việt Nam, bạn có thể ngắm những chiếc vợt hagoita tinh xảo ở các trung tâm giao lưu văn hóa, hoặc tại các lễ hội Nhật Bản.
Hôm nay mời các bạn đến với lễ hội Tori no ichi để xem thử engimono tiếp theo là gì nhé!
Lễ hội Tori no ichi, còn gọi là lễ hội Tori, tức Lễ hội ...Gà thường được tổ chức vào tháng 11, vào các ngày Dậu, nên lễ hội này thường được tổ chức ít nhất 2 lần trong tháng. Lễ hội lớn nhất là ở điện Ootori thuộc Asakusa của Tokyo. Vào những ngày lễ hội, điện thờ sẽ bán kumade cho khách hàng nào có mong muốn được hạnh phúc và giàu có. Vậy thì kumade là gì? Trông nó như thế nào?
Kumade là từ được ghép bởi 2 chữ kuma (gấu) và te (tay), đi với nhau sẽ đọc thành kumade – tay gấu. Vì sao lại tên là tay gấu nhỉ? Vì kumade còn là tên gọi cái cào làm bằng tre dùng để cào thóc hay cào lá khô của những người nông dân Nhật Bản từ xa xưa. Nó có những cái ngạnh chĩa ra trông như móng vuốt của con gấu vậy. Nó cũng từa tựa như cái đinh ba 9 răng của Trư Bát Giới, nhưng tất nhiên cái đinh ba ấy không thể giống tay gấu được.
Những người nông dân vẫn bảo với nhau rằng “Anh có thể kiếm tiền nhờ kumade”. Thế là, bắt đầu từ thời Edo, kumade được trang trí bắt mắt bằng nhiều engimono như mặt nạ thần tài, đồng tiền vàng, 7 vị thần tài hay chiếc thuyền chở kho báu và trở thành một trong những vật mang lại may mắn cho người Nhật. Câu nói xưa kia đã được cải biến thành “Kumade có thể cào ra tiền”.
Tuy vào dịp năm mới kumade cũng được đem ra bán, nhưng thường thì người ta mua kumade ở lễ hội Tori nhiều hơn. Vì trong tiếng Nhật, “tori” đọc lên nghe có cảm giác rất...may mắn! Nó có nghĩa là vơ vào hay tập hợp may mắn. Chính vì thế mà vào lễ hội này, ở Ootori lúc nào cũng có hơn 200 quầy hàng bày bán kumade đấy. Không những thế, ở các khu lân cận khu Asakusa lễ hội Tori cũng được tổ chức tưng bừng không kém đâu.
Bật mí cho các bạn cách mua kumade nhé! Khi muốn mua một chiếc kumade, trước tiên là bạn phải hỏi giá, sau đấy sẽ mặc cả (ở đây thì được quyền mặc cả nha^^), khi đến mức giá hợp lý thì sẽ thanh toán. Nhưng mà, số tiền bạn phải trả sẽ là số tiền ban đầu mà người bán ra giá đầu tiên. Vì sao ư? Vì số tiền dư ra từ việc mặc cả đó sẽ được xem là “phần thưởng” cho người mang may mắn đi bán cho người khác đấy!  Sau khi mua bán đã xong, cả người mua lẫn người bán sẽ vỗ tay theo nhịp để chúc mừng “thương vụ” đã thành công. Những người đi qua có thể cũng sẽ nhảy vào vỗ tay góp vui cùng các bạn đấy nhé!!!
Và thêm một bí mật nữa, nếu đã mua kumade một lần rồi thì các năm tiếp theo các bạn sẽ phải mua tiếp để may mắn và sự giàu có của mình càng ngày càng “phát triển”, kích cỡ của kumade cũng phải lớn hơn những chiếc cũ. Có vẻ mua kiểu này thì hơi đắt, nhưng mà đổi lại là tiền sẽ vào như nước, thế vẫn “lời to” đấy chứ nhỉ ^_^
Nếu đã mua kumade rồi thì bạn nhớ treo ở giữa nhà hay ở chỗ nào đó dễ nhìn thấy và sáng láng nhất để nó “cào” may mắn và tiền bạc về cho mình nha!
Nhắc đến con bò, chắc hẳn bạn nào cũng nghĩ đến việc đó là một vật nuôi giúp người nông dân các công việc đồng áng ha? Nhưng nếu Ichi nói nó còn có công dụng xua đuổi bệnh tật và xui xẻo thì các bạn có tin không? Các bạn nên tin đi, vì người Nhật cũng tin vào điều đó mà ^^. Họ gọi con bò may mắn đó là Akabeko đấy!
Akabeko, có nghĩa là “con bò màu đỏ” được ghép từ chữ “aka” – màu đỏ và “beko” – con bò (phương ngữ vùng Aizu), là một loại đồ chơi bằng giấy bồi, “xuất thân” ở vùng Aizu. Theo truyền thuyết Aizu, năm 807, có một thầy tu tên Tokuichi khi đó đang giám sát việc xây dựng chùa Enjou ở Yanaizu. Sau khi hoàn thành, một con bò đỏ được dùng để chuyển gỗ đã không chịu rời khỏi ngôi chùa, da thịt nó biến thành đá và trở thành Akabeko - biểu tượng cho sự cống hiến hết mình cho Đức Phật.


Cuối thế kỷ 16, đầu thế kỷ 17, Toyotomi Hideyoshi trên con đường củng cố quyền lực khắp đất Nhật Bản, đã cho Gamou Ujisato làm lãnh chúa vùng Aizu năm 1590. Vừa lên nắm quyền, Ujisato đã được nghe câu chuyện về akabeko nên lệnh cho người nghệ nhân theo hầu ông từ Kyoto làm một thứ đồ chơi dựa theo hình dáng con bò đỏ. Akabeko bằng giấy bồi bắt đầu phổ biến từ đó. Cùng thời gian ấy, nạn đậu mùa cũng xuất hiện và lan rộng khắp nơi. Những người dân Aizu để ý thấy những đứa trẻ có akabeko thì hầu hết không bị bệnh đậu mùa. Màu đỏ của con bò cũng làm tăng thêm sự liên tưởng kỳ lạ đó bởi màu đỏ được cho là màu chống lại bệnh tật. Thế là akabeko trở thành engimono dùng để đẩy lui bệnh tật, và suy nghĩ đó cho đến giờ vẫn còn tồn tại trong người dân Nhật.
Akabeko làm từ giấy bồi có 2 phần: phần đầu – cổ và phần thân, chúng được nối với nhau bằng một sợi dây. Khi con bò di chuyển hoặc động đậy, cái đầu cũng sẽ ngúc ngoắc lên xuống hoặc quay ngang quay ngửa rất đáng yêu. Ngày nay càng ngày càng hiếm những gia đình làm nghề thủ công truyền thống còn mở xưởng làm akabeko. Những nghệ nhân phải mất khoảng 10 ngày để hoàn thành một con akabeko. Đầu tiên là bọc lớp giấy washi ướt lên 2 khuôn gỗ (thường là khuôn gỗ được truyền từ đời này qua đời khác), một khuôn là thân bò, khuôn kia là đầu và cổ bò.
Sau khi giấy khô, nghệ nhân lại tách chúng ra khỏi khuôn theo chiều dọc, rồi lại gắn lại bằng cách bọc thêm nhiều lớp giấy washi nữa. Khi tô màu trang trí cho sản phẩm, họ sẽ bắt đầu từ màu đen, rồi thêm màu đỏ đặc trưng, cuối cùng mới là tô trắng đôi mắt và những chi tiết khác. Mỗi xưởng thủ công lại có cách đánh dấu khác nhau lên sản phẩm của mình. Ví dụ gia đình Igarashi vẽ lên lưng akabeko chữ Hán Kotobuki, 2 bên thân vẽ mặt trời và mặt trăng. Kết thúc quá trình, akabeko sẽ được khoác lên một lớp sơn mỏng.
Ngày nay, akabeko đã trở thành biểu tượng của vùng Aizu, cứ nói đến nó là người ta liên tưởng đến Fukushima, một tỉnh nổi tiếng với nghề làm akabeko thủ công và những thứ liên quan đến akabeko. Vì thế, nếu có dịp đến Nhật và muốn chiêm ngưỡng cũng như mang về một con akabeko về làm kỷ niệm, hãy ghé qua Fukushima nha! Còn nữa, nếu yêu Ichi thì mua thêm một con nữa nhé .
Theo các bạn, sau những engimono mang hình dáng từ các vị thần cho đến vật nuôi như chó, mèo...rồi lại quay về các dụng cụ sử dụng hàng ngày thì bây giờ, engimono cuối cùng sẽ là vật gì? Hihi, chính là ngựa đấy .
Con ngựa may mắn đó tên là Warauma, được ghép từ 2 từ đơn “wara” – rơm và “uma” - ngựa, nghĩa là “ngựa rơm”. Nó là một con ngựa rơm bí ẩn, vì xuất xứ cũng như tuổi thọ của nó không hề có mà chỉ dựa theo một truyền thuyết địa phương được truyền lại từ đời này qua đời khác.
Truyền thuyết kể rằng, ngày xưa có một vị tướng sở hữu một đàn ngựa quý, nhưng không may linh hồn của chúng lại bị quỷ dữ sai khiến. Để thanh tẩy linh hồn xấu xa đó, một thầy tu của Thần giáo đã cho làm một bầy ngựa bằng rơm với số lượng đúng bằng bầy ngựa thật đó, rồi thả chúng trôi giạt ra biển theo thuỷ triều. Và warauma ra đời từ đó. Thực ra từ thời cổ xưa ngựa đã được coi là con vật rất quan trọng trong nền văn hoá Nhật, bởi chúng được dùng làm vật tế thần trong các dịp lễ tết, với mục đích trấn áp tà ma và mang lại nhiều may mắn. Về sau này, có lẽ là do dùng ngựa để tế thì hơi...tốn kém nên họ chỉ làm mô hình là con warauma thôi chăng? (Ichi đoán vậy nha, giống kiểu vàng mã ở Việt Nam mình vậy đó.
Do xuất xứ không rõ ràng nên mỗi vùng lại có một tín ngưỡng khác nhau đối với warauma. Có nơi tin rằng warauma có thể giúp trẻ em chống lại bệnh tật (giống akabeko nhỉ), nên đã làm thành đồ chơi cho trẻ con. Cũng có nơi lại cho rằng nó là con ngựa thần tài hay cưỡi nên có thể mang lại sự giàu có thịnh vượng, hoặc ít nhất cũng giúp cho mùa màng bội thu. Nơi khác lại cho rằng nó tượng trưng cho những điềm lành. Vào đêm Giao thừa, người ta đặt warauma trước bậc cửa. Sáng ra, nếu warauma vẫn còn ở đó thì họ sẽ mang vào đặt lên bàn thờ, tôn kính như một vị thần, và nó sẽ mang lại toàn điều tốt trong năm đó.
Warauma thời xưa chỉ làm bằng rơm, nhưng theo thời gian, các “phiên bản” cũng được cải biến dần. Hiện nay warauma có đủ các loại kích cỡ, kiểu dáng cũng như chất liệu, từ sợi rơm nhỏ xíu cho đến những thanh củi cứng và to, nhưng nói chung warauma truyền thống được bện từ những búi rơm vẫn được phổ biến hơn cả. Bởi theo người Nhật, những búi rơm được cột chặt đó giống như một lá bùa trong sạch có thể thanh tẩy mọi thứ nhơ bẩn xấu xa. Mà theo Ichi nhìn warauma bện bằng rơm vẫn thích hơn các warauma khác í, vì nó...béo hơn, đáng yêu hơn .
Nào, “tìm hiểu lý lịch” của chú ngựa rơm xong rồi, có ai muốn có ngay một chú warauma như thế không? Thử tài khéo tay của bạn một chút nhé, hãy nhìn xuống bức tranh minh họa này đi, đó là sơ đồ thứ tự cách làm một con warauma bằng rơm đó. Bạn nào khéo thật là khéo tết tặng Ichi một chú đi .

(Tư vấn tuyển sinh du học Nhật Bản tại thành phố Vinh - Nghệ An)

TIN KHÁC

Tin tức du học

Để Có Tư Cách Lưu Trú Du Học Nhật Bản Cần Điều Kiện Gì?

Để cư trú tại Nhật Bản với tư cách là lưu học sinh du học Nhật cần phải qua thẩm tra. Đối với những lưu học sinh du học Nhật Bản của trường đại h...

Du Học Nhật Bản – Điều kiện và Những điều Cần biết

Hơn 100.000 sinh viên quốc tế du học Nhật Bản đang theo học tại các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp và các tổ chức giáo dục khác nhau ở ...

Tại sao lựa chọn du học MBA?

Trong những thập kỷ qua, các chương trình Thạc sỹ Quản trị Kinh doanh (MBA) đã tăng nhanh chóng cả về mức độ phổ biến và số lượng. Ngoài những chương trì...